Darge Moniek (1952)

Moniek Darge werd in 1952 geboren te Brugge, waar ze tot in 1966 aan het Muziekconservatorium muziektheorie en viool studeerde. In 1973 beëindigde ze de opleiding schilderkunst aan de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten (K.A.S.K.) te Gent. Naast kunstgeschiedenis en oudheidkunde, volgde ze ook nog filosofie en moraalwetenschappen aan de Rijksuniversiteit te Gent. Op artistiek vlak is Moniek Darge hoofdzakelijk actief als componist, violist en performer. "Soundscapes" (klankschappen) en live-art performances behoren tot haar specialiteit. Daarin worden zowel visuele als muzikale aspecten met elkaar verweven. Sinds 1970 vormt ze samen met Godfried Willem Raes het intussen internationaal bekende Logos Duo. Als medebeheerder van Stichting Logos brengt zij het Logos Duo niet alleen op Europese podia, maar ook naar Noord- en Zuid-Amerika, Australië, Nieuw-Zeeland, Afrika en Azië. Ook heeft ze zich sinds 1970 toegelegd op interactionele vioolimprovisaties.
Samen met Karin De Feyt (dwarsfluit), Nicole Ledegen (stem), Ann Vancoillie (viool) en Francesca Verbauwhede (viool), richtte ze daartoe in 1994 de Logos Vrouwen op. Dit ensemble zorgt voor improvisaties voor een bezetting van stemmen, viool, Malische vedel, dwarsfluit en lichaamsexpressie. Tevens is Darge lid van het Logos Ensemble dat ondermeer instond voor de uitvoering van Raes' muziektheaterproductie Mach 96 en Rooie Niki, een straatopera waarin zij in 1998 de hoofdrol vertolkte. Verder bouwt ze licht- en klanksculpturen, installaties en muziekinstrumenten. Sinds vele jaren werkt ze aan een collectie alternatieve muziekdozen. Volgens Darge vertellen deze dozen een poëtisch audio-visueel verhaal met als ingrediënten zachte geluiden, subtiele lichtreflecties en bevrijdende humor. Bij de (nog) lege dozen kiest ze de meest geschikte geluiden. Naast de vele prijzen en onderscheidingen kreeg zij in 1997, met het Logos Duo, de titel van Cultureel Ambassadeur van Vlaanderen.

Tussen 1970 en 1980 was Darge medeorganisator van tien mixed-media festivals. Ze nam dan ook bij die gelegenheden het initiatief om "Sonomobiel"-tentoonstellingen op te richten onder andere in de K.A.S.K. en het Museum voor Hedendaagse Kunst Te Gent. In 1992 organiseerde ze het Japanse Performance Festival in Gent en sinds 1993 een jaarlijks Internationaal Vrouwenfestival, met als doel jonge Vlaamse componisten, performers en uitvoerende musici in contact te brengen met hun buitenlands vrouwelijke collega's.
Kunstzinnige bijdragen (poëzie, partituren en tekeningen), journalistieke en literaire essays verschijnen ook regelmatig. Daarnaast is Darge ook hoofdredacteur van het Logos-Blad.
Naast haar organisatorische activiteiten, doceert Moniek Darge momenteel etnische muziek, kunstgeschiedenis en projectseminaries, vooral over de beeldende kunst en muziek aan de K.A.S.K. en het Koninklijk Conservatorium in Gent, beide gefusioneerd tot Hogeschool Gent.
Als gastdocent geeft ze voordrachten in Noord- en Zuid-Amerika, Australië en Nieuw-Zeeland.

Werkbespreking

Wat bij de Stichting Logos centraal staat, namelijk "de opheffing van de grenzen tussen kunst en leven, tussen de verschillende kunstvormen, opheffing van het werkbegrip, zelf ontwerpen van instrumenten, aanzwengelen van de latente creativiteit van de muzikant, participatie van het publiek" (uit M. DELAERE, Experimentele muziek, in M. DELAERE, Y. KNOCKAERT en H. SABBE, Nieuwe Muziek in Vlaanderen, Brugge, 1998, p. 87), vinden we ook bij Moniek Darge terug. Toch verschilt ze van Raes op artistiek vlak. In tegenstelling tot het werk van Raes is het hare "eerder visueel-muzikaal dan autonoom-muzikaal, eerder statisch dan dynamisch, eerder concreet dan abstract, eerder accidenteel dan structureel, eerder ritueel dan processueel". Het leeuwendeel van haar composities wordt gevormd door klankschappen en elektro-akoestische muziek. Daarnaast schreef ze ook performances, instrumentale muziek in grafische notatie, vocale muziek en één orkestwerk.

Klankschappen zijn audio-landschappen, waarin omgevingsgeluiden samensmelten met zelf geproduceerde klanken. Het is met andere woorden muziek die de tijd loodrecht op zijn kant laat staan, zodat de grens tussen mens en omgeving vervaagt. Haar belangstelling voor de omgevingsgeluiden van "gewijde plaatsen" (gongs, zoemende insecten, etc.) leidde in het project Sounds of Sacred Places (1988) tot een spiritualistische variant van concrete muziek.
Ter illustratie van wat Moniek Darge onder het concept soundscape verstaat, is een korte bespreking van enkele werken aangewezen. In de compositie Turkisch Square maakt ze gebruik van klankschappen, stemmen, viool en de n-dimensional oscillator, gebouwd door Godfried Willem Raes. Darge bestudeerde een Turkse arbeidersbuurt, enkele blokken verwijderd van de Logos Foundation in Gent. Ze stelde daarbij vast dat visuele en akoestische eigenschappen van de plaats konden transformeren naar gelang de seizoenen en weersomstandigheden. Als soundscape-geluiden kunnen we Turkse muziek en taal horen versmelten met een kerkklok, vogelgezang, wolken van Vlaamse popmuziek, geschreeuw van ruziemakende mensen, roepende vrouwen en huilende kinderen, eigen aan de buurt. Het werk Rain, eveneens opgenomen in haar Sounds of Sacred Places, maakt dan weer gebruik van opnames van regen (soundscape) en stem, versterkt door een larynxmicrofoon.

Ook haar integratie van muziekinstrumenten en muzikale belevingswijzen uit buiten-Europese culturen vormt een bestanddeel van de experimentele muziektraditie. Zo realiseerde ze tijdens buitenlandse reizen veldopnames van etnische muziek. Ze verzamelde dit materiaal ondermeer in Rwanda, Kenia, Nieuw-Zeeland, Australië, Japan, de Volksrepuliek China, Hong Kong, Thailand, Canada (Inuit) en Brazilië. Een voorbeeld hiervan is de compositie ShSh, tot stand gebracht op het Shikoku-eiland (Japan) en Shanghai (China). Deze elektro-akoestische soundscape-compositie laat elementen uit de Japanse en Chinese traditie versmelten. "In het begin zijn er instrumenten en insecten. Een Japanse auto neemt de Chinese monniken mee, maar insecten en instrumenten blijven, doch getransformeerd." Brazilië inspireerde haar dan weer tot een ander werk: Caete. Het is een klankschapcompositie, bestaande uit drie lagen.
De eerste laag wordt gevormd door watergeluiden, van zowel natuurlijke als kunstmatige waterlopen. De tweede laag is eveneens afkomstig uit Caete en laat ons kennismaken met de vogelwereld van het Braziliaanse platteland. Een derde laag is de instrumentale vertaling van een gedicht geschreven op 1 januari 1998 waarin het intense oogcontact van een paar seconden met een stervende, stokoude vrouw, wordt geuit. ManMo is de naam van een tempel in het centrum van Hong Kong. Deze locatie werd de inspiratiebron voor het eerste concept van dit werk. Het plafond van een tempel was de basis voor de structuur van de compositie. Het bestaat uit vijf delen waarin tape en twee live performers aan bod komen. De soundscapes (geluiden van water, klokken, tropische insecten en papegaaien, opgenomen in Gent en Australië) evolueren zeer traag qua timbre en dit geeft de indruk dat er elektronische modificatie aan te pas komt. Niets is echter minder waar: de overgangen bestaan uit zuiver natuurlijke geluiden. Elk deel eindigt met één of meerdere gongslagen, wat uiteindelijk tot een climax leidt. Zo kan dit proces van groeien vergeleken worden met het langzaam maar zeker ontdekken van een heiligdom. De partituur is grafisch genoteerd in zwarte en rode sumi-inkt op grote bladen Japans rijstpapier.

In samenwerking met Godfried Willem Raes realiseerde ze tenslotte, naast andere theatrale performances, A Book of Moves. Hiervoor bouwde Raes een virtueel instrument dat de klankmodulatie volledig afleidde uit de richting, snelheid en expressieve geladenheid van de motorische bewegingen van de musici.

Eén van Moniek Darges meest recente werken, I Ching (2006), is een mooie illustratie van haar verbondenheid met de experimentele muziek van de jaren ’60. Dit werk voor computer, muziekrobots, stem en beweging werd gecomponeerd naar aanleiding van een themaconcert van het M&M Ensemble rond toeval. Darge grijpt in dit werk in sterke mate terug naar principes die toegepast werden door de grootmeester van de toevalsoperaties, John Cage. Net als in diens Music of Changes, wordt het verloop van de composities bepaald door hexagrammen van de I Ching en het opgooien van muntstukken, zij het volledig geïntegreerd in de eigen logica van het componeren voor en interageren met muziekrobots.
De resultaten van het opgooien van muntstukken bepalen welke robots er meespelen en in welke volgorde (de robots werden vooraf voorzien van een nummer), en welke deeltjes uit de I Ching voorgelezen worden. De voorgelezen tekst vormt op zijn beurt het uitgangspunt voor de toonhoogtes die de robots spelen. De computer is immers zo geprogrammeerd om toonhoogtes af te leiden uit de intonatie van de stem. De bewegingen van de uitvoerder bepalen ten slotte dichtheid, tempo en volume van wat de robots spelen.

Werklijst

- Orkestmuziek: Alviceba voor strijkorkest (1992).
- Vocale muziek: Rain voor stem, tape met regengeluid en een naakte performer in een doos (1980)
- Soundscapes, elektro-akoestische muziek: Turkish Square 2 voor tape, stemmen, viool en n-dimensional oscillator system (1984-85); ManMo 2 voor tape, viool en klarinet (1988-1989); ShSh voor tape en klokken (1992); Caete voor tape en instrumenten (1995-1997); EtudeSolitudeSamplitude, soundscapecompositie voor draaiende wielen, live violen en Malische vedel (2001); Levka Ori, klankschap (2006)
- Performances: Bratschebraut voor solo performer (geprepareerde viool, muziektheater) (1984)
- Instrumentaal: From M.D. from M.D. voor solo viool, grafisch notatie (1993)
- Muziek voor automaten: Machine Wall 1-6 voor live performance en robotorkest (2002), Machine Wall 7 voor live performance, altviool, elektrische viool en robotorkest (2002); Klanklagen voor elektrische viool en robots (2003); Works_4_2 voor elektrische viool en automaten (2006); I Ching voor computer, muziekrobots, stem en performer (2006)

Bibliografie

- M. DELAERE, Experimentele muziek, in Nieuwe Muziek in Vlaanderen, uitgegeven door M. DELAERE, Y. KNOCKAERT en H. SABBE, Brugge, 1998, p. 86-92

Discografie

- Stormfugle, audio K7 art box
- Sounds of Sacred Places, Igloo LP 056 Brussel
- Alviceba, CD New York City
- ShSh, CD New York City
- Fantasy C/V, Aurora en Harpje, Audio Self Portrait, VEC Maastricht
- Waves Dark and Sand, Logos Public Domain LPD003 Gent
- Caete, Studio for Experimental Music Antwerpen
- M&M: music for robots with the M&M ensemble, LPD008, Gent (2002)
- Music Box (Anne La Berge), NM2002, Nederland (2002)
- <2 gather> Logos Duo, LPD 009, Gent (2003)
- Basiamo (met Barbara Buchowiec), LPD 011, Gent (2004)
- AlviCeba voor robotorkest, CD Lexicon van de muziek in West-Vlaanderen 4,
LM 04 (2006)

Uitgever

Partituren zijn beschikbaar bij Logos Foundation, zij het meestal onder de vorm van grafische partituren of computercode.

Links

http://www.logosfoundation.org./index-mon.html
http://www.logosfoundation.org/muziekdozen-mon.html

Coordinates

Kongostraat 35
9000 Gent
moniek [dot] darge [at] logosfoundation [dot] org (e-mail)


©2002 Cathérine Raes, voor MATRIX
©2006 Rebecca Diependaele, voor MATRIX