Verstockt Serge (1957)
In 1957 wordt Serge Verstockt geboren in Brasschaat. Van in den beginne was hij met de kunstwereld vertrouwd doordat zijn beide ouders beeldende kunstenaars zijn. Zijn vader, Mark Verstockt, geldt in de beeldende kunst als pionier van een hedendaagse vorm van het constructivisme. Al snel voelt ook Serge Verstockt zich aangetrokken tot de kunst. Hierbij kiest hij echter niet voor de beeldende kunsten, zoals zijn ouders, maar voor de muziek. Na een eerste verkenningstocht, waarbij hij vooral als autodidact te werk gaat, krijgt hij zijn eerste muzieklessen op orgel. Op 15-jarige leeftijd gaat hij naar de muziekschool om pianoles te volgen.
Na zijn humaniora gaat Serge Verstockt naar het Conservatorium van Brussel waar hij notenleer en geluidstechniek studeert. In deze periode neemt hij ook lessen beeld en geluidsmontage aan het RITS. Toen hij 18 jaar was is Serge Verstockt naast orgel en piano ook klarinet gaan spelen. Na zijn studies in het Brussels conservatorium volgt hij hiervoor les aan het Koninklijk Muziekconservatorium van Antwerpen bij Walter Boeykens. Hij behaalde hier zijn eerste prijs voor notenleer en klarinet. Aan de SEM-studio (Studio voor Experimentele Muziek) van Joris Delaet kwam hij in contact met de elektronische klankmanipulatie.
Van 1983 tot 1985 studeerde hij aan het "Instituut voor Sonologie" te Utrecht bij Gottfried Michael Koenig. Koenig is een pionier op het vlak van de computerondersteunde compositie. Hij wijdt Serge Verstockt in in de formele compositiepraktijk en toont hem de mogelijkheden van de informatica. Deze elementen zullen voor heel zijn oeuvre van belang zijn. Verstockt wordt een sterke verdediger van de computerondersteunde compositie. In 1985 organiseerde hij onder meer de "Elektronische Muziekdagen Antwerpen". Verstockt was als docent verbonden aan het conservatorium van Arnhem.
Ook op uitvoerend vlak is Verstockt actief. Hij heeft concerten gegeven van hedendaagse muziek, zowel instrumentaal als elektronisch, o.a. met het SEM-ensemble. In België bestond op dat moment een groot tekort aan professionele ensembles die de hedendaagse muziek wilden uitvoeren. Om hieraan tegemoet te komen richtte hij in 1988 het ensemble Champ d'Action op. In 1997 trok hij zich echter officieel terug als artistiek directeur. Er was nog wel een intense samenwerking op artistiek vlak. Sinds 2003 neemt Verstockt opnieuw de artistieke leiding van Champ d’Action op zich.
Hij kreeg compositieopdrachten van "Antwerpen, Stad aan de stroom", "Ipem", "de Singel", "Antwerpen 93" en "November Music". Van 1997 tot 1999 was Verstockt "junior fellow" van de KBC-leerstoel Nieuwe Muziek (musicologie, K.U.Leuven).
Werkbespreking
Serge Verstockt is een duidelijke exponent van het modernisme. Hij gelooft zeer sterk in de nieuwe technologieën, die naar zijn zeggen zullen leiden tot nieuwe expressiemogelijkheden. Stelselmatig verkent hij de mogelijkheden van de informatica. Recent is hij bezig met "computer graphics" en video's. Zijn composities hebben betrekking op verschillende kunsttakken. Hij wil dan ook helemaal niet in het enge "muziekvakje" gestoken worden. Zijn werken moeten eerder begrepen als "kunst" in het algemeen.
Zijn eerste werken zijn tapecomposities. Deze tapes zijn tot stand gebracht met computers. Dit procédé verschilt sterk van het knip- en plakwerk zoals het bij componisten uit vroegere generaties het geval was. Verstockt definieert het materiaal op voorhand door middel van een daarvoor uitgerust computerprogramma. Nadien gebeurt de uitwerking volkomen automatisch door de computer. In 1985 werd Correlation, dit is één van zijn computergegenereerde tapecomposities, geselecteerd voor de "International Computermusic Conference" in Den Haag.
De elektronische muziek bevat veel mogelijkheden zoals onder andere het (ver)vormen van klank. In deze periode werkt hij vooral met klankkleur, met de klank an sich. Toch vond Verstockt dit niet helemaal bevredigend. Door klankmanipulatie had je immers nog geen vormstructuur. Verstockt zou dan ook op zoek gaan naar een alternatief systeem dat een formele basis kan verschaffen voor zijn computerondersteunde composities.
Om hieraan tegemoet te komen gaat Verstockt zelf computerprogramma's schrijven.
Eén van die programma's is Trans. Dit programma moest als hulpmiddel fungeren bij het componeren, bijvoorbeeld bij het ontwikkelen van bepaalde structuren. Terwijl hij hiermee bezig was realiseerde hij zich dat deze structuren ook konden toegepast worden op een klassiek instrumentaal ensemble. Rond 1987-88 gaat hij dus op een vrij "conventionele" manier met klassieke instrumenten werken, zonder de elektronische muziek echter volledig de rug toe te keren. In Champ II en DMAP sluit Verstockt aan bij de stochastiek zoals die voorkwam bij Xenakis.
Rond 1990 zocht hij inspiratie in de digitale telefonie, namelijk de LPC (Linear Predictor Code). Hier wordt de klank uiteengehaald in verschillende parameters. Door de loskoppeling van de frequentie van de andere parameters wordt er in de elektronische muziek ruimte geschapen voor articulatie (bv. ...Que de..., 1991).
Met Dec (1992) ontstaat er een nieuw element in zijn compositorisch denken.
Hiervoor maakt hij gebruik van een abstract gedicht van Samuel Beckett (Comment dire). Dit werk kwam tot stand door het tegenover elkaar plaatsen van twee soorten analyses: enerzijds de dieptestructuur van de geschreven taal en anderzijds de analyse van de gesproken taal. Verstockt maakt hiervoor opnieuw gebruik van LPC.
De twee soorten analyses worden in Dec door elkaar gebruikt. In Noumena I (1994) heeft hij getracht de fonetische analyses van de gesproken tekst over te brengen op een stuk voor cello en piano. Beide instrumenten heeft hij als één instrument, als één articulatie willen laten gelden. Onder de klankkast van de piano wordt een luidspreker geplaatst zodat de klank van de cello rechtstreeks geprojecteerd wordt in de piano.
De klank versmelt zo in de boventoonresonanties van de piano. Vanaf Apeiron (1993) werkt Verstockt steeds meer voor specifieke instrumenten (vertolkers). Dit was in zijn vroegere computerproducties helemaal niet zijn hoofdbekommernis. Hij vindt het belangrijk aandacht te besteden aan alle schakels in de communicatieketen (componist-uitvoerder-publiek). Ook met een werk als Feuillage du coeur (1995) probeert hij het contact met het publiek en de vertolkers te versterken. Bij de compositie is speciaal gedacht aan de coloratuur sopraan Rolande Van der Paal.
Apeiron is gecomponeerd aan de hand van zijn zelf ontworpen computerprogramma Trans. De basisstructuur van de compositie is een slingerbeweging van stilstand naar heftige beweging en terug, heen en weer tussen orde en chaos. De beweging is eenparig, alle parameters evolueren in dezelfde richting. De differentiatie ligt in de detaillistische uitwerking van de parameters. Naast de klassieke parameters wordt hier nog een zogenaamde "derde dimensie" toegevoegd, de diepte in de tijd waarbij Verstockt bepaalde parameters naar de voorgrond schuift om ze vervolgens weer te laten verdwijnen ten voordele van andere benadrukte elementen.
Bij Ko-Zimmer (1997) gebruikt Verstockt het softwareprogramma Max. Hiermee kunnen de verschillende parameters op flexibele wijze verbonden worden. De structuur wordt gegenereerd door een matrix.
Recentelijk is Serge Vestockt zich een weg gaan banen in de multimedia. Dit is helemaal niet zo verwonderlijk wetende dat hij eigenlijk oorspronkelijk uit het milieu van de beeldende kunst komt. Hij gaat nu onder andere gebruik maken van videomontages. De interactie met de muzikanten neemt hierbij een belangrijke plaats in. Ook het ruimtelijk aspect is heel belangrijk. In 1998 participeert Serge Vestockt en de architect Werner Van dermeersch aan Kammerspiel, een installatieproject met verschillende kunstenaars. Voor dit project werd er een virtuele ruimte gecreëerd. De bedoeling was dat beelden in een directe dynamische relatie zouden staan met muziek. Computers zijn hier een handig hulpmiddel voor.
Met Screens (1998) combineerde Verstockt elektronische instrumenten, live - electronics en computergecontroleerde beelden. Het is een soort work in progress dat hij in 1998 startte. Langzamerhand groeide Screens uit tot een grootschalig multimediaproject. De geluiden van de improviserende muzikanten werden gemanipuleerd door middel van computers en werden ruimtelijk geprojecteerd in de zaal. Tegelijkertijd projecteerde men beelden op grote schermen om virtuele kamers te creëren.
De samenwerking met de architect Werner Van demeersch in Kammerspiel was een succes zodat meteen plannen werden gemaakt voor een volgend project. Dit werd de compositie De tijd loopt, de tijd staat stil dat geschreven werd voor de KBC-leerstoel Nieuwe Muziek en in 2000 gecreëerd werd op het TRANSIT - festival in Leuven. De rol van de computer in het creatiegebeuren wordt nu nog nadrukkelijker. Het fenomeen taal wordt gepresenteerd in verschillende verschijningsvormen. Taal kan immers gezien worden als communicatiemiddel, maar ook als beeldend (grafisch), gestueel en sonoor gegeven. In dit werk worden muziek, beeld, ruimte, beweging en taal in één totaalbeeld ontworpen met behulp van de computer. Concreet bestaat het werk uit een combinatie van beelden en live musici. Hierbij wordt ook het beeldmateriaal (een soort tape) ingespeeld door de uitvoerders. Zo wordt er een maximale communicatie nagestreefd tussen de elementen onderling. Bij de uitvoerders kan op die manier een flexibiliteit verkregen worden waarbij ze niet achter een tape moeten aanhollen.
Serge Verstockt schreef Noumena II in 2004 als opdrachtwerk voor Transit, voor de Britse pianist Ian Pace. Hoewel voor het werk maar één speler vereist is, wordt er gebruik gemaakt van drie verschillende types piano, de klassieke akoestische piano, Fender Rhodes-piano en synthesizer, en live-elektronica. In dit werk worden de specifieke klankeigenschappen van deze verschillende piano’s geëxploreerd.
De notatiewijze van de partituur is eveneens ongewoon. De volledige compositie is genoteerd op vier notenbalken. Een initiaalletter voor de notenbalk geeft aan voor welk instrument deze bedoeld is. Op die manier is het mogelijk om snelle afwisselingen tussen de instrumenten vlot leesbaar weer te geven.
Een opmerkelijk element in deze compositie is de grote ritmische complexiteit en diversiteit. De maatsoort wijzigt vaak -vooral in het begin van het werk- en snelle ritmische figuren worden regelmatig versnipperd tussen de verschillende instrumenten. Verder in het werk, vooral vanaf m. 161, neemt de metrische stabiliteit toe. Passages met complexe ritmes wisselen nu af met ritmisch homogene passages (bvb. triolen van m. 495 tot m. 534).
Werklijst
- Tapecomposities: Interfactions (1984); Correlations (1985); ...Que de...(1991)
- Instrumentaal: Champ II (1988); DMAP (1991). ); DEC (1992); A Cage voor slagwerk en basklarinet (1993);.Apeiron (1993); Noumena I voor cello en piano (1994); Feuillage du coeur voor sopraan; 2 klarinetten en ensemble (1995); In de schaduw van de klokken :voor de klokken van Brugge (2002); LOW n° 1 (2003); Heavy metal voor beiaard (2004)
- Installaties: 60M (1990); Stay low (2004)
- Multimedia: Screens (1998, 2000 en 2002)
- Instrumentaal met live-electronics: Ko-Zimmer (1997); Kammerspiel (1998); Le pouvoir du temps (1998); De tijd loopt, de tijd staat stil. (2000); Carré en carré voor 4 blokfluiten en live-elektronica (2000); Towards the inside of a tiny cowbell (2001); A bang (2002); Noumena II voor piano, Fender Rhodes-piano en synthesizer (2004)
Bibliografie
- M. BEIRENS, Het Vlaamse herfstoffensief. Nieuwe muziek van Van Hove, Oelbrandt, Vermote, Verstockt, Chong, Van Herck, Brackx en Hus, in Contra., jg. 3, nr. 3, 2004, p. 49-51
- L. BERTELS, Aandacht voor actuele symfonische muziek, in De Morgen, 12 december 2003.
- M. DELAERE, Muziek als beschrijfbaar proces: Serge Verstockt, in Nieuwe Muziek in
Vlaanderen, uitg. dr. M. DELAERE, Y. KNOCKAERT en H. SABBE, Brugge,
1988, p.171-180
- N. PUTTEMANS, Referaat Nieuwe Muziek in Vlaanderen, K.U.Leuven, 1998
- Interview: Serge Verstockt over “Heavy metal” – de stad als concertzaal, in De Standaard, 7 mei 2004.
Discografie
- Apeiron (Champ d'Action), MDC 7869
- DEC (delen A, H en G), NIEUWE MUZIEK IN VLAANDEREN, R3 98007
- Screens (Champ d'Action), CDA 001
- Feuillage du coeur, Noumena 1 and LOW - Archive Series 03 N° 03 - SERGE VERSTOCKT
- Le Pouvoir du Temps, De tijd loopt, de tijd staat stil, Towards the inside of a tiny cowbell - Archive Series n° 4: SERGE VERSTOCKT (verschijnt in november 2005)
Uitgever
Niet beschikbaar
Links
http://www.forcedexposure.com/artists/champ.daction.html
http://www.champdaction.be
Coordinates
serge [dot] verstockt [at] champdaction [dot] be
©2001 Niels Puttemans en Stijn De Beenhouwer, voor MATRIX
©2005 Rebecca Diependaele, voor MATRIX
Zoeken
Kalender
